top of page

Bilmediği Kelimede Takılan Çocuk: Kelime Hazinesi Okuduğunu Anlamayı Nasıl Etkiler?

10 dakika önce
2 dakikada okunur

Çocuğunuz metni baştan sona okudu. Takılmadı, sesi de güzeldi. Ama "Dede bahçede ne yapıyordu?" diye sorunca omuz silkti. Oysa cevap metnin ilk satırındaydı: "Dede tırmığı alıp yaprakları topladı."

Sorun çoğu zaman okumada değil, tek bir kelimededir. Çocuk "tırmık" kelimesini bilmiyordu, sormadı da, okumaya devam etti. O kelimeyle birlikte cümlenin anlamı da kayboldu.

Bir kelime, bir cümleyi nasıl götürür?

Cümleyi bir zincir gibi düşünebilirsiniz. Halkalardan biri eksik olunca zincir bütün olarak işe yaramaz. Çocuk bilmediği kelimeyi okur ama zihninde karşılığı olmadığı için o noktada bir boşluk oluşur. Metinde tek bir boşluk varsa çocuk çoğu zaman bunu tamamlar. Boşluklar arttıkça metin parçalara ayrılır ve çocuk okumuş olur ama anlamamış olur.

Okuma araştırmaları bu konuda aynı yere çıkıyor. Metindeki kelimelerin büyük çoğunluğu tanıdık olduğunda anlama kolaylaşıyor. Tanıdık olmayan kelimeler çoğaldıkça anlama belirgin biçimde zorlaşıyor. Yani kelime hazinesi, okuduğunu anlamanın temel taşlarından biri.

Çocuğunuz kelimede takılıyor mu? Bu işaretlere bakın

  • Metni hızlıca okuyup bitiriyor ama sorulara cevap veremiyor.

  • Bilmediği kelimeyi kendine tanıdık gelen bir kelimeye çevirerek okuyor.

  • Cevapları kendi cümlesiyle değil, metinden kelimesi kelimesine kopyalayarak veriyor.

  • "Bu ne demek?" diye hiç sormuyor. Bilmemeyi bir eksiklik gibi görüp saklıyor olabilir.

  • Metni anladığı halde soruyu anlamıyor. "Değinilmemiştir", "aşağıdakilerden hangisi", "çıkarılamaz" gibi soru kelimeleri de ayrıca öğrenilmesi gereken kelimelerdir.

Evde kelime hazinesini geliştirmenin 3 yolu

1. Sormayı ödüllendirin.

Çocuğun bilmediği bir kelimeyi fark edip sorması önemli bir okuma becerisidir. "Güzel yakaladın, bakalım ne demekmiş" demek, onun sormaya devam etmesini sağlar. Okurken bilmediği kelimelerin altını kurşun kalemle çizebilir. Yalnız her kelimede durdurmayın. Önce metni bitirsin, sonra işaretlediği kelimelere birlikte dönün.

2. Önce tahmin etsin, sonra kendi cümlesinde kullansın.

Anlamını hemen söylemek yerine şunu sorun: "Dede yaprakları topluyormuş, tırmığı alıp. Sence tırmık ne olabilir?" Çocuk cümleden anlam çıkarmayı böyle öğrenir. Anlamı bulunca kelimeyi kendi cümlesinde kullansın. Öğrendiği kelimeleri bir kavanoza atıp hafta boyunca sofrada tekrar etmek, kelimeyi kalıcı hale getirir.

3. Ona sesli okuyun ve zengin bir dille konuşun.

Çocuklar kelimelerin çoğunu duyarak öğrenir. Ona kendi okuyabileceğinden biraz daha zor kitaplar okuyun. Dinlerken okumakla uğraşmadığı için bütün dikkati anlama ve yeni kelimelere kalır. Günlük konuşmada da bazen "çok büyük" yerine "devasa", "çok yoruldum" yerine "bitkin düştüm" demek yeterlidir.

Nelerden kaçınmalı?

  • "Bunu da mı bilmiyorsun?" gibi cümleler. Çocuk bir daha sormamayı öğrenir.

  • Anlamını bilmediği kelime listelerini ezberletmek. Bağlamdan kopuk kelime hızla unutulur.

  • Okumayı sınava çevirmek. Kelime öğrenmek merakla büyür, baskıyla küçülür.

Ne zaman destek almalı?

Çocuğunuz yaşıtlarına göre metinlerde sık sık takılıyorsa, okumaktan kaçınmaya başladıysa ya da öğretmeni anlama konusunda bir gözlem paylaştıysa, durumu birlikte değerlendirmek iyi olur. Uzman Akademi'de okuma ve anlama becerilerini kelime bilgisinden ana fikre kadar adım adım ele alıyoruz. En yakın şubemizden randevu alarak çocuğunuzun okuma yolculuğunu birlikte planlayabiliriz.

Unutmayın: Bilmediği kelimeyi soran çocuk, okumayı öğrenen çocuktur.

İlgili yazılar

 
 
 

Yorumlar


bottom of page